Melvin Patrick Ely – Israel on the Appomattox. A Southern experiment in black freedom from the 1790s through the Civil War.

Het heeft even geduurd (maand of 5) maar ik heb ‘m uit. Israel on the Appomattox is de moeite waard maar vlotte lectuur is het niet. Met een gemeenschap van vrijgelaten slaven (en hun afstammelingen) als leidraad, vertelt dit boek het verhaal van de rassenrelaties in Prince Edward County, Virginia.

Die gemeenschap noemde hun nieuwe thuishaven Israel Hill. Lokaal kregen sommige van deze families bekendheid vanwege hun succesvolle ondernemingen. Landelijk werd “The Hill” in pro-slavernij blaadjes door het slijk gehaald, als voorbeeld van hoe vrije zwarte mensen niet zouden deugen.

Wat dit boek interessant maakt zijn de inkijkjes in levens uit andere tijden. Richard Randolph was een neef van Thomas Jefferson. Hij maakte Israel Hill mogelijk door te bepalen dat zijn slaven na zijn dood vrijgelaten moesten worden. Als tieners en twintigers werden Randolph en zijn kring geïnspireerd door de radicale denkbeelden van de Franse Revolutie. Randolph overleed jong, zijn idealen nog intact in zijn testament. Zijn generatiegenoten werden ouder. Hun kapitaal bleek toch belangrijker dan noties van vrijheid, gelijkheid en broederschap.

Eén van de problemen van dit soort boeken is dat het verhaal zo breed uitwaaiert. De focus verspringt per hoofdstuk vaak naar een nieuwe groep mensen, georganiseerd rond verschillende thema’s en periodes. Als lezer moet je veel schakelen en niet alle behandelde personen komen even goed uit de verf.

De basis voor het verhaal ligt in sporen van mensen in archiefdocumenten. Dat is niet altijd genoeg materiaal om ze tot leven te brengen. In het geval van de familie Randolph lukt het wel, mede omdat zij persoonlijke correspondentie nalieten. Verder zijn het vooral succesvolle ondernemers en mensen die veel met justitie in aanraking kwamen waar een gedetailleerd beeld van is te schetsen. Zoals de man die zich dood liet verklaren om geen belasting te hoeven betalen maar later weer tot leven kwam en zijn burenruzie voortzette.

De nadruk ligt op de ervaringen van vrije zwarte mensen en dat was voor mij een welkome aanvulling op wat ik tot nu toe over de Amerikaanse slavernij heb gelezen. Het zorgt voor een nuancering van het stereotype beeld dat vaak opstijgt uit werken over dit onderwerp. Ely laat aan de hand van bijvoorbeeld verslagen van rechtszaken zien dat de praktijk vaak anders was dan de theorie. Hij hamert erop dat er een verschil was tussen de strenge wetten en hoe ze (in ieder geval op deze locatie in Virginia) gehandhaafd werden. Dagelijkse interacties tussen mensen van verschillende kleuren waren niet per se zo haatdragend als de retoriek in pro-slavernij media.

Vrije zwarte mensen waren in de minderheid en Ely betoogt dat ze juist daarom, omdat ze in feite geen bedreiging vormden voor het slavernijsysteem, vaak succesvol zaken konden doen en zo nodig witte mensen voor het gerecht konden slepen. Een vrije zwarte man kon in 1821 een contract sluiten met een witte werkgever -iets wat op zich al onmogelijk was voor een slaaf- en die werkgever aanklagen toen hij zijn betalingsverplichtingen niet nakwam. Die vrije zwarte man werd door een jury van enkel witte mannen in het gelijk gesteld en alsnog betaald.

Wat vooral blijft hangen na het lezen van dit boek (afgezien van een aantal gruwelijkheden waar nooit iemand voor berecht werd) is hoeveel er mogelijk was toen. Ook met wetten en tradities die tegen hun belang ingingen kregen sommige vrije zwarte mensen in Prince Edward het voor elkaar om een onafhankelijk en soms welvarend bestaan te leiden. Ely stipt aan dat er op meerdere locaties ten tijde van de slavernij een vrije zwarte middenklasse kon ontstaan. Hij vertelt uitgebreid over molenaars, vroedvrouwen, koetsiers en batteaumen. Die laatsten werkten op de Appomatox rivier (soms zij aan zij met witte compagnons) om goederen te vervoeren naar de grote steden totdat de stoomtrein hen overbodig maakte. Dat soort bewegingsvrijheid voor zwarte mensen is niet waar je het eerst aan denkt bij het Amerikaanse Zuiden van voor de Burgeroorlog.

In de regio van Israel Hill woonde zelfs een aantal gemixte, getrouwde koppels. Zonder uitzondering een zwarte man en een witte vrouw uit vergelijkbare economische milieus. Deze verbintenissen hielden een leven lang stand. Toen W.E.B. Du Bois generaties later in hetzelfde gebied de bevolking bestudeerde merkte hij ook een aantal gemixte koppels op. Deze mensen trokken zich niets aan van de rassenwetgeving.

Het viel mij op hoe gereguleerd de samenleving was, zo kort na de Amerikaanse Revolutie. Wetten werden niet keurig nageleefd (belastingontduiking was wijdverbreid onder alle bevolkingsgroepen) maar er waren regels voor alles, van de breedte van een weg tot de grootte van een huis in de stad. Dat het lawsuits regende gaf ook aan dat Amerikanen een zeker vertrouwen in de rechtsstaat hadden. Dat lijkt me in de huidige V.S. een stuk minder.

In zijn nawoord schetst de auteur de ontwikkelingen in Prince Edward County na het eind van zijn relaas. In de jaren 1950 demonstreerde de zwarte bevolking tegen het gesegregeerde openbare schoolsysteem. Dat protest leidde met behulp van de NAACP tot een rechtszaak. De zaak uit Prince Edward was 1 van de 4 die collectief behandeld werden door het Amerikaanse Hooggerechtshof en die de geschiedenis is ingegaan als Brown v Board of Education. De mensen uit Prince Edward hebben dus mede gezorgd voor de officiële afschaffing van gesegregeerd onderwijs in de V.S.

Een bondiger formulering en wat minder herhaling hadden dit boek kunnen stroomlijnen. Het vereist wat doorzettingsvermogen maar met vlagen is dit een fascinerend verhaal en in zijn geheel altijd zeer informatief. Voor de liefhebber.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s